امام عليه السّلام فرمود : به منى نرسيدى ، و رمى جمره‌ها نكردى ، و حلق رأس انجام ندادى ، و قربانيت را ذبح نكردى ، و در مسجد خيف نماز نگزاردى ، و طواف افاضه بجاى نياوردى ، و به سوى خداوند تقرّب نجستى ، چه اين‌كه تو حج نكردى . پس شبلى از تفريط حجّش به ندبه و زارى افتاد و پيوسته آداب حج مىآموخت تا سال ديگر از روى معرفت و يقين حج بگزارد پايان . حكيم ناصر خسرو علوى قصيدهء غرّايش : « حاجيان آمدند با تعظيم . . . » را از اين حديث اتخاذ كرده است و حقّا نيكو به نظم درآورده است و شهرت آن ما را از نقلش بىنياز گردانيده است . و نيز همين روايت امام سجّاد عليه السّلام را استاد بزرگوارم عارف متأله و شاعر مفلق جناب حكيم ميرزا مهدى إلهى قمشه‌اى رضوان اللّه عليه به اسم مناسك حجّ عاشقان به نظم درآورده است كه در كليات ديوان آن جناب درج شده است . « 1 » فضائل و اسرار حج از اهل بيت عصمت و وحى و از اعاظم حملهء آثار نبوّت بسيار روايت شده است و بيان گرديده است . اقدام جنابعالى مرهون بدين وقت بوده و گرنه در تدوين رساله‌اى بدين موضوع مىبايستى از پيشتر به ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ استعانت و تمسّك جست تا بيشتر بتوان نكات و دقائقى گرد آورد كه : چه بهتر مرد را از يادگارى * كه بعد از وى بماند روزگارى اگرچه نگارشم براى محمّدم تذكره است نه تبصره . إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ . فَاللَّهُ خَيْرٌ حافِظاً وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ . قم - حسن حسن‌زاده آملى نهم ذى القعدة الحرام 1395 ه . ق 22 / 8 / 1354 ه . ش

--> ( 1 ) - ص 953 - 967 .